Weblog Tuinhistorisch Genootschap Cascade

Tuinhistorisch Genootschap Cascade Tuinhistorisch Genootschap Cascade is opgericht in 1987 en in 1997 omgezet in een stichting. Het interdisciplinaire vakgebied geschiedenis van de tuin- en landschapsarchitectuur wordt in Nederland beoefend door historici, praktisch geschoolden en persoonlijk geinteresseerden. Onder hen bevinden zich historici, kunsthistorici, historisch geografen, neerlandici, biohistorici, tuin- en landschapsarchitecten, biologen, dendrologen, kwekers, hoveniers en geinteresseerde eigenaars/beheerders van historische tuinen, parken en buitenplaatsen. Zij ontmoeten elkaar in het Tuinhistorisch Genootschap Cascade.

Agenda

Na een periode dat de linker kolom van de weblog niet kon worden gewijzigd is aanpassing nu weer mogelijk. Gelukkig maar, want een agenda met data uit het verleden dat past niet. En gelukkig maar, want in september is er van alles te doen. Check de linker kolom voor interessante events (sorry, taalvervuiling) en klik op de links voor details en voor eventuele aanmelding. We komen elkaar nog tegen. JH

P.J. Lutgers - 1861, Houten 'Folly' huisje op het landgoed Elswout te Overveen

Aquarel P.J. Lutgers - 1861,  Houten 'Folly' huisje op het landgoed Elswout te Overveen
Bron: Kunsthandel Mario van der Ent

Bij Kunsthandel Mario van der Ent zag ik de bovenstaande Lutgers te koop.

Aquarel P.J. Lutgers - 1861,  Houten 'Folly' huisje op het landgoed Elswout te Overveen staat op de achterkant van de afsluitende karton. Zowel de lijst als dat karton zijn zeker niet 19e eeuws.

Vrouw op schot zou ik zeggen, dan heb je een overeenkomst met de Ka-buur van Elswout, maar daar houdt het dan ook mee op! Andere tuinsieraden op Elswout herken ik er ook niet in. Het boek Gezigten in de omstreken van Haarlem naar de natuur geteekend en op steen gebragt door P.J.Lutgers kent wel twee platen met Elswout (waarvan een met de neogotische tuinkoepel), maar niet deze.

Navraag leerde dat het werk uit een nalatenschap uit de kop van Noord-Holland komt, maar daar waren geen verdere aanknopingspunten te vinden.

Delen via de weblog doen we 1. omdat ie zo mooi is en 2. in de hoop dat iemand het huisje herkent of vermoedens wil delen...  JH

Signering

Wachten op nieuwe loot uit stronk van Anne Frankboom?

Tot voor kort het uitzicht vanuit het Achterhuis (Prinsengracht 263) op de kastanje in de tuin
van Keizersgracht 188. Bron: annefrank.org

Natuurlijk hebben we allen gelezen dat maandag 23 augustus de bekende Anne Frank-boom is omgewaaid, ondanks een stalen steunconstructie en een verankerde kroon. Het hoeft niet te verbazen, aangezien de boom al lang ziek was. De gemeente Amsterdam had dan ook in 2005 voorgesteld de boom te kappen.
Anne Frank schreef in 1944 drie maal over deze boom ... de kale kastanjeboom aan wiens takken kleine druppeltjes schitterden; … Onze kastanje is al tamelijk groen, hier en daar zie je zelfs al kleine kaarsjes; … Onze kastanjeboom staat van onder tot boven in volle bloei, hij is vol met bladeren en veel mooier dan verleden jaar.

Witte Paardenkastanje uit Flora Batava, 1865.
De Anne Frankboom stamt uit de tijd van de Flora Batava.

Voor Anne betekende deze witte paardenkastanje heel duidelijk ‘leven’ en ‘vrijheid’. Zou de boom ook zo belangrijk voor haar zijn geweest als het om een linde of een gewone acacia was gegaan? Ik denk het wel, al hoewel ik moet toegeven dat de kaarsen van een paardenkastanje altijd wel erg veel indruk maken in het voorjaar.
De boom staat in de tuin van Keizersgracht 188, niet dus in de tuin van het Anne Frankhuis (i.e. Prinsengracht 263), maar achter de tuin van de Prinsengracht. Beide tuinen zijn evenals de andere tuinen in dit blok geen keurtuinen, dus niet beschermd (keuren zijn gemeente-verordeningen, die sinds 1612 voorschrijven dat de tuinen niet bebouwd mogen worden, behalve een strook achterin de tuinen waar wel tuinhuizen waren toegestaan).


Op bovenstaande schematische tekening zijn 27 keurblokken groen ingekleurd. In het witte vierkantje, links van het groene keurblok III, stond de kastanje. De tuin is dus niet vanouds beschermd.
Op de luchtfoto is links de Prinsengracht en rechts de Keizersgracht, met twee grote bomen midden in het blok. De linker boom hiervan is omgegaan.

De boom is door de hele wereld heilig verklaard en dat heiligen niet kunnen sterven bewijzen vele jonge nazaten van de boom, die de afgelopen jaren werden geplant bij Anne Frank scholen wereldwijd. Ook zijn er in 2009 150 nazaten geplant in het Amsterdamse Bos. Zij zijn nu ongeveer anderhalve meter hoog.
Maar voor mij is de vraag: waarom is het noodzakelijk dat een zelfde (let wel niet - inheemse) kastanjeboom (liefst een ent, kloon van de oude) geplant wordt of dat de hele wereld wacht op het mogelijk ontspruiten van een loot uit de stronk, die volgens de laatste plannen zal blijven staan?
En is er dan geen kans dat deze ent of loot ook ziek is? Voordat een nazaat zo hoog en sterk is dat hij te zien is uit het raam van het Achterhuis zijn we minstens een kwart eeuw verder.
Als ik denk aan Otto Frank, die zich (in 1958 tijdens een voordracht) verwonderde over de betekenis van de kastanjeboom voor Anne, ... als ik er aan denk dat zij zich nooit voor de natuur interesseerde …, dan mogen we hieruit toch opmaken dat de boom voor Anne weliswaar een grote troost was, maar dat bijvoorbeeld een linde dat ook had kunnen zijn?
Kortom mijn voorstel is plant een mooie nieuwe sterke inheemse volwassen boom, die te zien is uit het Achterhuis. Liever een inheemse sterke boom (bijv. een linde) dan een paardenkastanje, ook omdat in 2008 dertig procent van de paardenkastanjes in Amsterdam door de kastanjeziekte was aangetast.  
Van een volwassen linde is bekend dat deze jaarlijks voldoende zuurstof levert voor de ademhaling van 6 volwassen mensen. Dat is toch ook een mooie symboliek voor een Anne Frankboom? Ik weet het, het is heiligschennis, maar misschien toch eens over nadenken? CO

'Vervolg' van de reeks Nederlandse Tuinarchitectuur 1850-1940

Bijna 25 jaar geleden verscheen het eerste deel uit de reeks van 4 delen Nederlandse Tuinarchitectuur 1850-1940. De eerste 2 delen zijn van de hand van Bonica Zijlstra, de laatste 2 zijn door Eric Blok geschreven.
Anno 2010 wil de Nederlandse Tuinenstichting, samen met BONAS, de draad oppakken en vanaf 2012 ieder jaar een deel in de BONAS reeks aan een tuin- of landschapsarchitect wijden. Het doel is studies van allerlei aard en omvang over de tuin- en landschapsarchitectuur van de 20ste eeuw uit te voeren en te publiceren.

De eerste publicatie zal worden gewijd aan de tuinarchitect K.C. van Nes (1876-1952). Van Nes is vooral bekend door zijn ontwerpen van tuinwijken in diverse steden waaronder Apeldoorn (Berg en Bosch 1918) en Leiden (Leidsche Hout 1927-1937) en de tuinen van ziekenhuizen, sanatoria en psychiatrische instellingen. Hij was een van de eersten die de term landschapsarchitect gebruikte en zich bezighield met de inpassing van wegen en viaducten in het landschap.

Zie NTs publicaties, NTs nieuws en BONAS.
Overigens zijn de eerste 3 delen van de reeks digitaal beschikbaar, via Speciale Collecties Wageningen UR (onderaan page).  JH

Tuinvisioenen: Jonkheer van Sypesteyn op zoek naar de verloren tuinkunst.

Jhr. Van Sypesteyn wandelt met gasten door de bloeiende rozentuin (ca. 1930)
Bron: Sypesteyn weblog

Dit is de titel van het boekje dat is geschreven door D. H. van Wegen, ter ondersteuning van de gelijknamige tentoonstelling die op dit moment in Kasteel Sypesteyn plaats vindt.
Wie kasteel en tuinen van kasteel Sypesteyn kent weet dat de vanaf 1902 aangelegde tuinen en het vanaf 1907 gebouwde kasteel de indruk geven van een nagebootst Nederlands kasteel-ensemble rond 1600.

Dit boekje gaat heel goed in op de oorspronkelijke bedoelingen van jonkheer van Sypesteyn.Hij leefde in dezelfde tijd als de tuinarchitecten Leonard Springer, Hugo Poortman en Henri Copijn, en eigenlijk had Van Sypesteyn wel verwacht dat één van deze grote bazen een boek over de geschiedenis van de Nederlandse tuinkunst zou produceren, maar dat gebeurde niet snel genoeg naar zijn zin, zodat hij er maar zelf aan begon. De titel van dit boek is Oud-Nederlandsche Tuinkunst. ’s Gravenhage, 1910.
Voor mij was de kernzin van het boekje Tuinvisioenen, ik citeer de schrijver: Het was juist niet Van Sypesteyns ambitie om een pastiche, een nieuwe tuin in oude stijl, te maken. De tuinen in Loosdrecht zijn niet bedoeld als nieuwe aanleg in oude stijl, maar als oude tuin met nieuwe trekken. Hoe maak je in godsnaam een oude tuin met nieuwe trekken, als er geen oude tuin is en die alleen als visioen bestaat?
Wat waren de uitgangspunten voor van Sypesteyn? Dat verhaal wordt eigenlijk in het boekje verteld. Het is allemaal duidelijk, de hele geschiedenis van de tuinkunst, volgens van Sypesteyn wordt belicht, maar jammer is wel dat het twintigste eeuwse begrip Hollands classicistische tuinkunst en het 19de eeuwse begrip Oud-Hollandse tuinkunst en Van Sypesteyn’s begrip Oud-Nederlandsche tuinkunst en het Engelse begrip Dutch garden zonder duidelijke definities worden opgevoerd. Dat geeft beslist verwarring voor niet wel-ingevoerde tuinhistorici en geïnteresseerden.
Maar ik heb het boekje met zeer veel plezier gelezen. CO

D. H. van Wegen. Tuinvisioenen: Jonkheer van Sypesteyn op zoek naar de verloren tuinkunst. Loosdrecht, 2010. 61 p.

11 sept, Symposium Tuinvisioenen Sypesteyn; zie weblog 29 juli of website Sypesteyn.
Oud-Nederlandsche Tuinkunst digitaal lezen, zie weblog 1 maart 2009.

Rosarium Kasteel Sypesteyn

Rondje Friese tuinen

Tuinprieel, Oranjestein (Oranjewoud)  Foto: Arinda van der Does

Ook dit jaar is er weer de mogelijkheid de tuinen in Oranjewoud te bezoeken. De tuin van Oranjestein is de komende zondagmiddagen tot en met 26 september van 13.00 tot 17.00 uur geopend.

Afgelopen weekend hebben Jan H. en ondergetekende de kans gegrepen om deze tuin te bezoeken en dit gecombineerd met een bezoek aan een aantal andere Friese tuinen; Vijversburg in Tytsjerk, Staniastate in Oenkerk, Fogelsanghstate in Veenklooster en de Overtuin van Oranjewoud. Stuk voor stuk enorm mooi, leerzaam en interessant, vooral om te zien hoe de aanleg van eenzelfde tuinarchitect (L.P. Roodbaard) toch steeds zo’n compleet andere sfeer kan oproepen.

Oranjestein is prachtig; Jan heeft hier al eens een weblog over geschreven, zie weblog 7 aug 2007.

Voor u nog even een paar foto’s.
Mààr gaat u vooral zelf kijken, dat is Genieten!

Arinda van der Does

Menagerie, Oranjestein (Oranjewoud)  Foto: Arinda van der Does

Stenen Brug, Oranjestein (Oranjewoud)  Foto: Arinda van der Does

Vondelpark 2010

Deze zomer wandel ik nogal eens door het Vondelpark. Interessant om te zien waar alle studies en  restauratieplannen de afgelopen 10 jaar toe hebben geleid.
Op de website van de St. Architectuurgeschiedenis VU, staat te lezen dat aan de landschapsarchitect ir M. van Gessel en aan dr Erik de Jong werd gevraagd te assisteren bij de interpretatie van de geschiedenis van het ontwerp van het Vondelpark, zowel 'in situ' als vanuit de historische documentatie. Over die interpretatie van de geschiedenis van het ontwerp had ik wel eens wat meer willen horen en lezen, want nu zijn er juist wat opvallende zaken die ik helemaal niet meer begrijp. Enige opvallende zichtbare vernieuwingen zal ik hier heel kort bespreken.
We worden door de Stedemaagd bij de ingang -aan de kant van de Stadhouderskade- uitgenodigd het park binnen te gaan. Van dit beeld is een kopie gemaakt door beeldhouwer Ton Mooij, in Bentheimer zandsteen. Het oude beeld van zachter Luxemburger zandsteen stond op dezelfde plaats sinds 1883, ter ere van de Wereldtentoonstelling op het Museumplein. Als we de hekken zijn gepasseerd, valt onmiddellijk op dat grote zwerfkeien tegenover de portierswoning  het ‘rivierlandschap’ van het Vondelpark inleiden.

Vondelpark met rechts de zwerfkeien  Foto: Carla Oldenburger-Ebbers

Ik begrijp hier niets van. De zwerfkeien gaan over in losse en gestapelde oude stoepranden (die waren kennelijk over op de gemeentewerf?), die langs een namaakbeek met kiezels (het voetpad langs de oostgrens) de weg wijzen en ook als zitplaatsen fungeren.

De losse en gestapelde oude stoepranden  Foto: Carla Oldenburger-Ebbers

Ter hoogte van de Constantijn Huygensstraat aan beide zijden van de rijweg, stort water over een grote ‘natuurlijke’ cascade naar beneden, en ook hier weer plateaus en trappen van oude stoepranden voor de avontuurlijke zitters. Hoort dit alles nu in het Vondelpark? En heeft dit beeld nu werkelijk iets met de historie te maken? Ik heb altijd begrepen dat het eerste deel van het park de sfeer moest hebben van een deftig wandelplantsoen en het tweede deel met de grote vijver meer de natuur wilde nabootsen. Maar voor mijn gevoel hebben de zwerfkeien en de ‘beek’ met de stoepranden mijn beeld van een wandelplantsoen nu geheel op zijn kop gezet. Wie het begrijpt mag het zeggen.
Wat de beplanting betreft heeft Hanneke Schreiber (c.s.) ons in Cascade Bulletin 16 (2007), nr. 1, p. 39-45, ingelicht. De resultaten zijn duidelijk. Het schaamgroen onder de bomen en in de perken is overal vervangen door kleurige bloemrijke heesters, bloemplanten en decoratieve (blad)planten. Vondel is door een kleurrijke onderrand in de bloemetjes gezet. De bezoekers genieten hier ook zichtbaar van. Er is zelfs op enkele plaatsen geprobeerd een oplopend Pückler-perk te creëren (bloemen, heesters en een boom in het midden), maar erg geslaagd zijn deze perken niet te noemen. De bloemheesters zijn werkelijk een grote verbetering, alleen zijn ze naar mijn oordeel veel te dicht op elkaar geplant.

Toegevoegde heesterbeplanting.  Foto: Carla Oldenburger-Ebbers

Wat ook nog opvalt is dat langs waterpartijen veel (semi)natuurlijke oeverbeplanting is toegepast en dat op sommige plaatsen de scheidingsperken (waarin van oudsher bomen waren geplant) tussen rijweg en voetpad verdwenen zijn,

Vondelpark in 1914, met rechts beplanting tussen rijweg en voetpad
Foto: Stadsarchief Amsterdam

zodat de scheiding tussen rijweg en voetpad is vervaagd en je zo af en toe een ommetje om een boom moet lopen. De reden voor deze verandering is, dat zo het voetpad breder is geworden t.b.v. de rolstoelgebruiker. Ik hoop dat de foto’s het een en ander verduidelijken. CO

Een scheiding tussen rijweg en voetpad is niet meer.  Foto: Carla Oldenburger-Ebbers

Symposium Tuinvisioenen Sypesteyn

Op de tentoonstelling o.a. een schilderij van Sebastiaan Vrancx,
bruikleen van Kunsthandel P. de Boer te Amsterdam

In de schaduw van de tentoonstelling Tuinvisioenen, Jonkheer van Sypesteyn en de terugkeer van de Oud-Nederlandse Tuinkunst (zie weblog 20 mei of de weblog van Sypesteyn) organiseert Sypesteyn een symposium waarop het omgaan met de gelaagdheid van tuinhistorisch erfgoed en de inbreng van individuele erflaters centraal staan. Tuinen zijn kunstvormen die bestaan uit levend materiaal en die daardoor voortdurend veranderen. Behalve de cyclische verandering (lente, zomer, herfst, winter / ontkieming, groei, wasdom, verval en de voortdurende herhaling van deze reeks) is er ook een lineaire verandering, die te maken heeft met veranderd gebruik en veranderende smaak en veranderende waardering van het verleden. Dit laatste is extra gelaagd wanneer er sprake is van meerdere verledens die door elkaar spelen.

Voor het symposium is een middag uitgetrokken. De volgende sprekers treden op om deze aspecten te belichten:
* Johan Carel Bierens de Haan, bijzonder hoogleraar cultureel erfgoed van monument, tuin en landschap, adjunct directeur / hoofd wetenschappelijke staf Paleis het Loo;
* Henk Boers, hortulanus bij kasteel Muiderslot en Hofwijck, voormalig tuinvrijwilliger bij Sypesteyn, gespecialiseerd in voor restauratie/reconstructie van historische groen (zowel vormgeving als beplanting);
* Vivian van Saaze, cultuurwetenschappelijk onderzoekster aan de Universiteit Maastricht, gepromoveerd op de voortdurende wordingsgeschiedenis van installaties van hedendaagse kunst;
* Hanneke Schreiber, hoofd tuin en collectie Hortus Botanicus te Amsterdam, verantwoordelijk voor de hedendaagse interpretatie van de historische Snippendaaltuin;
* Henny van der Wilt, tuinbazin / hovenier Sypesteyn, gespecialiseerd in beheer inheemse wilde flora en stinzenplanten, tevens natuurfotograaf.

Het symposium vindt plaats op vrijdag 10 september om 13.00 uur in of in de directe nabijheid van kasteel Sypesteyn, Nieuw Loosdrechtsedijk 150, Nieuw Loosdrecht.

Dagvoorzitter is Jan-Willem Edinga, na de eerste twee inleidingen en na de volgende drie is er gelegenheid voor discussie. Aansluitend geeft Henny van der Wilt een rondleiding door tuin, park en bos waarna er op het terras van het kasteel bij een borrel kan worden nagepraat.

Kosten voor deelname aan het symposium zijn 15 euro. Hiervoor ontvangen deelnemers tevens de recent verschenen publicatie Tuinvisioenen, jonkheer van Sypesteyn op zoek naar de verloren tuinkunst.
Aanmelden voor 20 augustus op info@sypesteyn.nl.

Theekoepel te Delft of op Hoornwijk te Rijswijk

Theekoepel, Balthasar Jooss 1824.  Bron: Archief Delft

In het 'groennummer' van Delf (zie weblog 28 juni ) staat de bovenstaande koepel afgebeeld. Het bijschrift vermeldt 'Langs de Haagweg stond een theekoepeltje in eenvoudige Chinese stijl. Tekening Balthasar Jooss 1824'.

Ik wilde graag weten hoe zeker de locatie Haagweg is, want ik 'ken' eenzelfde of soortgelijke koepel in dezelfde omgeving. Wim Weve de schrijver van het artikel kwam met het volgende.
Balthasar Jooss heeft erbij geschreven: '20 JULY 1822 NOORD NAAR DEN HAAG'. De tekening is door het gemeentearchief gerubriceerd onder Haagweg. Deze weg op de oostelijke kade langs de Vliet is de logische weg naar Den Haag. Het jaagpad aan de ander zijde was dat destijds feitelijk niet. Hoe ver de koepel buiten Delft stond (op huidig Delfts, of huidig Rijswijks grondgebied), laat staan wat de exacte locatie was, is niet bekend.

En dan heb ik genoeg trefwoorden voor mijn gelijkende koepel of kun je nu zeggen 'met grote waarschijnlijkheid is de locatie bepaald'?
- navolgende afbeelding is die van Hoornwijk of Hoornwijck
- te Rijswijk
- aan de Jan Thijssenweg, voorheen Vlietweg

JH
Ook omdat 't zo'n mooi plaatje is, enne zijn het slangen of...?


Hoornwijck (Rijswijk)  Bron: Beeldbank Rijswijk
 

De koepel van Hoornwijck (Rijswijk)  Bron: Beeldbank Rijswijk

Fan roazen en framboazewyn, it ferhaal fan in tún

Maar zult u zeggen, gaan we toch internationaal? Ja en nee. Een eigen officiële taal hebben ze en er zijn er die zich zouden willen afscheiden, maar toch blijven we binnen de grenzen van ons land en daarmee de doelstelling van Cascade. Het betreft hier een tuinboek in onze tweede officiële taal, in het Fries dus.

De schrijfster Aly van der Mark kennen we van eerdere weblogs over Gerrit Vlaskamp, zie 13 jul 2009 en 28 aug 2009.

En nu heeft ze een boek geschreven over de kwekerij van haar schoonfamilie, de familie Westra, waar zij in 1976 met haar man ging wonen. Een huis met 4400 m2 tuin. Aly schrijft niet alleen over het wel en wee van de tuin, maar ook over een familiegeschiedenis met vele verrassingen. De geschiedenis gaat terug tot 1770, toen twee broers uit Varsseveld via het Westland in Waaxens terechtkwamen. Een kleinkind van één van de broers, Lambertus Vlaskamp, werd de hovenier van Lucas Roodbaard en zijn zoon Gerrit Vlaskamp heeft 350 tuinen en parken aangelegd in het noorden van Nederland.

Enne, hoe het bovenstaande in het Fries 'klinkt': Aly van der Mark skriuwt net allinne oer de kwekerij fan de famylje fan har man Ids Westra dêr't se yn 1976 te wenjen kamen. In hûs mei 4400 kante meter tún. Aly skriuwt net allinne oer it wel en wee fan de tún, mar ek oer in famyljeskiednis dy't fol ferrassings bliek te sitten. Dy skiednis giet werom oant 1770, doe't twa broers út Varsseveld by Doetinchem fia it Westlân yn Waaksens telâne kamen. In pakesizzer fan ien fan de broers, Lambertus Vlaskamp, waard de hofker (hovenier) fan Lucas Roodbaard en syn soan Gerrit Vlaskamp hat 350 tunen en parken oanlein yn it noarden fan Nederlân.

De geschiedenisparagrafen zijn kort, maar er volgt ongetwijfeld nog een uitgebreide publicatie over de mannen Vlaskamp en hun werk.  JH
Bestellen kan bij de uitgever Afûk.

Nogmaals Grotto Vredenoord (Rijswijk)

Bestaande toestand Grotto  Bron: GVB Architecten B.V.

Contact met GVB Architecten B.V. (n.a.v. weblog 25 juni) resulteerde in de navolgende update, de opmeting van de restanten van de grotto (2007) en een tekening van de nieuwe toestand (2007). Grotere weergave volgt na aanklikken van de tekening.

De stand van zaken met Vredenoord is dat we onlangs begonnen zijn met de restauratie van de bijgebouwen. Het hoofdhuis komt daar later dit jaar bij. Buro Mien Ruys i.s.m. Hoek Hoveniers is verantwoordelijk voor ontwerp en uitvoering van tuin en terrein. Voor de grotto hebben we een restauratieplan opgesteld waarvoor we in het kader van de regeling BRHB subsidie hebben verkregen. Uitvoering daarvan zal mogelijk volgend jaar gebeuren. Er wordt trouwens niet voorgesteld om de koepel terug te bouwen. Het ingestorte gangdeel wordt teruggebouwd en de entrees uit de oudste fase (grotto-look) worden gerestaureerd. Voor dat beeld heb ik de tekeningen hier bijgevoegd. De vloerrestanten van de oude koepel blijven in situ bewaard.

Hans Götz

Nieuwe toestand Grotto  Bron: GVB Architecten B.V.

Zoekplaatje: Onbekend huis aan zee of langs rivier

Landschap, Gerrit Battem (1636-1684)

In de zomer krijg ik altijd de neiging om aan foto-tentoonstellingen mee te doen of zoekplaatjes op te lossen. Op dit moment is in Teylers Prentenkabinet een piekfijne tentoonstelling te bezichtigen met tekeningen uit de Collectie van Matthijs de Clercq uit New York. Het bijzondere is dat de tekeningen na afloop van de tentoonstelling als nieuwe aanwinst in Haarlem zullen blijven.

Op de tentoonstelling wordt het oog van ons tuinhistorici ogenblikkelijk getrokken door een gouache met een landhuis en toegangslaan, getekend door Gerrit Battem (1636-1684). Het opmerkelijke is dat het huis dichtbij zee of een groot meer of langs de Rijn is gesitueerd en dat, althans op deze tekening, de (eiken?)laan niet uitkomt op het midden van het huis. Het kan heel goed zijn dat Gerrit Battem ook hier een imaginair landschap tekende (dat is niet vreemd voor zijn werk, zie ook de tekst van het Getty Museum), maar wie weet ziet een heel oplettende Cascade-vriend toch meer in deze locatie. Wij zouden dat natuurlijk graag horen en Teylers Museum is ook zeer geïnteresseerd als een van ons er meer in ziet.

Lees verder: Michiel Plomp. From New York with Love: De tekeningen-verzameling van Matthijs de Clercq. Teylers Magazijn. Jg. 29, nr. 107 (juni 2010), p. 10-11.
CO

Detail, met huis en laan.

De smaak van de 19e eeuw, wat doen we ermee!

Inhakend op de Cascade nieuwsbrief met daarin de oproep voor een weblog over het thema van de Monumentendag 2010. Natuurlijk speelt De Viersprong in de regio een rol en nemen we onze verantwoordelijkheid. Onlangs werd ik benaderd door het Historisch Informatie Punt Eemland (het HIP) met het verzoek en lezing te verzorgen over de 19e eeuwse tuinen met als hoofdthema De Viersprong. Wat het HIP nog niet wist maar veel leden van Cascade onderhand wel, is dat je mij prima het woord kan geven maar je krijgt het zo moeilijk weer terug! Dat moeten we anders aanpakken.

Het HIP verzorgt laagdrempelige verspreiding van de cultuurhistorie in het algemeen via de bibliotheken in de plaatsen Woudenberg, Amersfoort, Leusden en Bunschoten. Dat laagdrempelige is natuurlijk mooi want dat biedt mogelijkheden mensen te bereiken waar het anders niet gaat lukken.

We hebben, met behulp van het communicatie bureau Hemels van der Hart, ingezet op kinderen.
Aansluitend op het thema “De Smaak van de 19e eeuw” zijn we een project gestart met de basisscholen in Woudenberg. Ook geven we enkele rondleidingen voor ouders met kinderen. Aansluitend nodigen we ook de volwassenen uit, maar dit toch met frisse tegenzin. Er wordt een filmpje gemaakt wat non stop gaat draaien in de bibliotheken, er gaat een persbericht uit naar alle regionale kranten, posters, website... Kortom het wordt goed aangepakt.

Historische tuinen zijn mooi en eigenzinnig, dat moet je uitdragen!
Richard Zweekhorst

Delf met themanummer 'Groen in en rond Delft'

Tuin aan de Nieuwe Laan door Nicolaas Samuel Cruquius (Kruikius) uit 1701
Bron: Webgallery of Art of klik op de afbeelding

Enkele weken geleden viel er een enveloppe in de bus, cadeautje van onze Cascadevriend Piet vdE. Het bleek het laatste nummer van Delf, cultuurhistorisch magazine voor Delft te zijn. Een themanummer, Groen in en rond Delft. Dit om in te haken op de Nationale Monumentenstudiedag 2010 (te Delft) met als thema Groen in de stad (zie weblog 20 apr 2010).

Alleen al door het kaft een mooi nummer. Hierop staat de Tuin aan de Nieuwe Laan door Nicolaas Samuel Cruquius (Kruikius) uit 1701. En wat ook heel aardig is, het wordt ook al digitaal aangeboden. Download via de website Erfgoed Delft, hier ook voorgaande nummers.  JH

Grotwerk van Vredenoord (Rijswijk)

Grotwerk op Vredenoord (Rijswijk)  Foto: Bureau GVBarchitecten

Een tweede voorbeeld van een zoekresultaat uit gedigitaliseerde historische kranten en toegankelijkheidsproblemen van deze bron.
Met de interesse cementrustiek was ik zoekend met o.a. het woord grotwerk. Vond toen ook een advertentie die niet met wat wij nu cementrustiek noemen te maken heeft, maar wat wel een leuke vondst was.

De weblog van 18 jan 2009 ging over de grotten van Vredenoord en Backershagen. Dit naar aanleiding van een rapport van Bureau GVBarchitecten: Bouwhistorische notitie grotto Vredenoord (klik hier voor het rapport).

De steen met inscriptie 'CGV 18..'  Foto: Bureau GVBarchitecten

In het rapport is sprake van een natuursteen, in de gang/grot, met de inscriptie 'CGV 18..'. De laatste twee cijfers zijn vaag en kunnen niet met zekerheid genoemd worden. Historisch onderzoek van stichting PHB m.b.t. de grotto spreekt van het jaartal 1876, aldus het rapport. In het rapport staan ook twee foto's van de koepel die op het voorterrein van de zuidoostelijke grotingang stond. Vaag is een balustrade op het begaanbare dak te zien.

Hoe mooi past de gevonden advertentie bij het bovenstaande. In o.a. de Nieuwe Rotterdamsche Courant van 1 maart 1857 staat o.a. het volgende:

te Verkoopen ... Buitenplaats Vredenoord ... voorts Menagerie, twee Koepels, een aan den grooten Straatweg gelegen en de andere door een Grotwerk verbonden, en zoo Beneden als Boven op het Balcon ruime uitzigten hebbende... (klik hier voor de complete advertentie).
Grotwerk, koepel, balkon, i.i.g. in 1857 al aanwezig.

Dan nog aansluitend op de eerder gemelde bottleneck bij het zoeken: ook hier wordt de advertentie niet gevonden met de buitenplaatsnaam. In twee kranten vond ik drie advertenties. Het 'digitaliseringsproces las'  Vredenoord als resp. Wredenoord, VKEDENOORI) en VREDENOOHD. JH

De oude koepel met balkon en balustrade.
Foto uit rapport Bouwhistorische notitie grotto Vredenoord

Schaep en Burgh met Tenten en Zitplaatsen

Eerder (weblog 31 mei) was er de vermelding over de toegankelijkheid van gedigitaliseerde historische kranten. Hier een illustratie middels een zoekresultaat, en ook van de beperkte toegankelijkheid bij het zoeken (als gevolg van het 'digitaliseringsproces').

Eric Blok, en anderen voor hem, noemt in zijn artikel over Schaep en Burgh in Tuingeschiedenis in Nederland het voorkomen van een Turkse Tent. Op een kaart van Ketelaar uit 1778 komt deze aanduiding voor. Ik meen dat dit de enige documentatie voor het bestaan van de tent is.

Ik was een aantal maanden geleden zoekend met woorden als tuinsieraden, tuyn sieraaden, tuyn cieraaden enz. Een van de resultaten betrof een verkoopadvertentie van Schaep en Burgh te 's-Graveland, in de Leydse Courant van 12 september 1802. Het woord Tuyn-Cieraaden staat in de advertentie, maar ook:

...verkoopen de zeer aanzienlyke en byzonder aangenaam gesitueerde HOFSTEDE, genaamd SCHAAPENBURGH ... groot Oranjehuys en Vinkenbaan, fraaije Chineefche- en andere Tenten en Zitplaatsen, Menagerie ... mitsgaders groote en onlangs vernieuwde Broeijeryen en Moestuynen, extra schoon aangelegen uitgeftrekte Engelfche Plantfoenen, Slingerbofchen en Laanen, met kapitaal Geboomten, ruime Beeken, Goudvisfch- en Snoeken Kommen... (klik hier voor de complete advertentie).

fraaije Chineefche- en andere Tenten en Zitplaatsen heet het in 1802. Leuk is de aanduiding Chinees i.p.v. Turks, maar met de nomenclatuur nam men het dan ook niet zo nauw. Benamingen als Turks, Tartaars, Chinees, Perzisch enz. waren als het ware uitwisselbaar; als het maar exotisch oogde en klonk. Ook valt het gebruik van meervoud op, Tenten i.p.v. Tent. En Zitplaatsen. En zo kent de advertentie wel meer leuke 'puntjes'.

Nu zult u misschien denken da's mooi, da's leuk, gewoon zoeken met de buitenplaatsnaam en historie ik heb je. Maar dit is helaas(?) om vele redenen niet een eenvoudig abc-tje. Het begint met de naamgeving. Ik beperk me hier tot het verschil van de naam in de advertentie, SCHAAPENBURGH en de naam Schaep en Burgh waaronder wij het kennen, en laat alle andere variaties achterwege.

Maar dan de werkelijke bottleneck. In de eerdere weblog is al uitgelegd dat digitalisering een interpretatie van een 'ingelezen plaatje' naar 'normale' tekst is, en op die tekst wordt gezocht en dat deze omzetting gepaard gaat met fouten (of 'niet beter kunnen').

In dit geval, wat wij lezen als SCHAAPENBURGH is in het digitaliseringsproces 'gelezen' als SCHJAPBNBURGH. Tja dat verzint niemand en daar gaat dus niemand mee zoeken.

Of te wel de digitalisering van historische kranten geeft tot zoveel toegang, enkel de toegankelijkheid kent zijn beperkingen.  JH
(in de advertentie is Chineefche met een afbreekstreepje en 'loopt de pag. iets weg', en daar kon dus al helemaal geen chocola van gemaakt worden)

Hex en een plantenlijst uit 1791 (2)

Als in de eerdere weblog aangegeven is elk van de in de lijst uit 1791 opgesomde planten getoetst aan eigentijdse 18de-eeuwse en vroeg-19de-eeuwse literatuurbronnen.

Het artikel noemt de belangrijkste gebruikte werken (de literatuurlijst biedt nog veel meer). Na wat zoeken blijkt dat de meeste werken ook digitaal zijn in te zien, via Google Boeken. Hierna volgt een rijtje. Voor de enkeling die zaken tot in detail wil verifiëren. Of voor diegene die een eigen onderzoek heeft lopen. Maar vooral ook als illustratie van het puzzelwerk en van de 'digitale beschikbaarheid van historische werken'.

Dictionnaire des jardiniers et des cultivateurs.., Philip Miller en Laurent De Chazelles (1786) ; klik hier.
Een eerdere Nederlandstalige bewerking is Groot en algemeen kruidkundig, hoveniers, en bloemisten woordenboek..., Philip Miller, Adriaan van Royen en Jakob Van Eems (1745), deel I en deel II.

Korte verhandeling van de boomen, heesters en houtagtige kruid-gewassen, welke in de nederlandsche lugtstreek de winterkoude konnen uitstaan, en dienen tot beplanting van lust-hoven, laanen, haagen, wilden wandelbosschen, enz, G. J. de Servais (1789) ; klik hier.

Manuel de l'arboriste et du forestier belgiques, Eugène-Joseph-Charles-Gilain-Hubert d'Olmen Poederlé (1774) ; klik hier.

Flore du Nord de la France..., François Antoine Roucel (1803), deel I en deel II.

Collection d'arbres, arbrisseaux, plantes et oignons étrangers, rangée par ordre alphabétique, F. A. Wiegers (1809) ; klik hier.

Puzzel ze.  JH

Hex en een plantenlijst uit 1791

De weblog van 11 jan 2008 vermeldde het boek Hex een prinselijk landgoed ontsluierd van Chris De Maegd. In 2009 verscheen het artikel 'Een interessante plantenlijst uit 1791 van de Engelse tuinen van kasteel Hex (Heers, Heks, prov. Limburg): een historisch-botanische en cultuurhistorische analyse' van Paul van den Bremt. Een lange titel voor een puik stukje puzzelwerk (145 pag) en ook digitaal 'verkrijgbaar'.

In het huisarchief van het kasteel van Hex werd een plantenlijst met de bomen, struiken, heesters, vaste planten, oranjerieplanten en kruiden van de verdwenen Engelse tuinen aangetroffen. Het bleek een vrij recente transcriptie (met nogal wat fouten) te zijn van een document uit 1791.

De planten staan erin vermeld met hun toenmalige wetenschappelijke naam en hun Franse soortnaam. De totale plantenlijst omvat 285 nummers verdeeld over 240 taxa en vier verschillende plekken in de tuin. In het groenblijvende bosje (Bosquet toujours verd) werden 57 nummers genoteerd, op de heuvel met bontbladige planten (Motte panachée) 106 nummers; het zomerbosquet (Bosquet d’été) bestond uit twee delen, waarvan de nummering deels doorloopt, namelijk 66 nummers op een heuvel (Arbustes de la motte) en 56 nummers in een smal, langwerpig, opgehoogd tuinbed bij het Florabeeld (Platte bande près de la figure de Flore).

Paul van den Bremt slaagde erin de meeste plantensoorten te identificeren. Van elke soort geeft hij de huidige wetenschappelijke naam en bespreekt hij het natuurlijke verspreidingsgebied. De auteur toetste ook de samenstelling van de lijst aan verscheidene contemporaine bronnen. Daarnaast ging hij op zoek naar de oudste vermelding van de soorten in de botanische literatuur, om te achterhalen wanneer zij in de horticultuur geïntroduceerd zijn.

Zie ook Open Archief van VIOE-publicaties, of download direct.  JH

Twee tentoonstellingen, interessant?

De Lijnwaadbleekerij Bleeklust, op de Glip, van de wed.Louis Gunst, in 1797
Emrik & Binger (1877), naar Joseph Charles (1797)  Bron: Historisch Museum Haarlem

'Damast, Het Witte Goud van Haarlem'
Historisch Museum Haarlem, t/m 12 september.

In de 16e en 17e eeuw was Haarlem wereldberoemd om de productie van zeer fijn geweven en bijzonder wit gebleekt damast. In de tentoonstelling wordt ook aandacht besteed aan de blekerijen en de uitgestrekte bleekvelden in en rondom Haarlem. De eigenaren waren invloedrijke en welgestelde burgers.
Ik heb niets met damast en toch deze tentoonstelling melden? Nou, er was nogal eens sprake van een transformatie van blekerijen en bleekvelden tot buitenplaatsen. Zo ook bij de lijnwaadbleekerij Bleeklust, een afbeelding bij het persbericht; de latere en nu nog bestaande buitenplaats Gliphoeve (Heemstede). Een grote afbeelding volgt na aanklikken van de afbeelding, en dan is in de achtergrond een koepel te zien. De aanzet tot...? Maar of ik ga...

Gezicht op de Noordpoort en buitenbrug te Middelburg, T.P. Roest, naar J.F. Schütz (1850)
Bron: Zeeland in Beeld, Zeeuws Archief

'De Bolwerken – Van oreillon tot skatesculptuur’
Zeeuws Archief (bericht), tot 15 juni en een herkansing in de Zeeuwse Bibliotheek van 13 september tot en met 2 oktober.

Een tentoonstelling als afronding van het herstelplan van de bolwerken van Middelburg: vestingwerken tussen 1841 en 1848 vergraven en door de tuinarchitect K.G. Zocher omgevormd tot een stadspark. De tentoonstelling bestaat uit twee gedeelten: een algemeen deel, samengesteld door Copijn tuin- en landschapsarchitecten (bericht), over de bolwerken van Groningen, Haarlem, Hellevoetsluis en Middelburg, en een specifiek Middelburgs deel.
De indruk is een tentoonstelling klein maar fijn. Iemand die is wezen kijken moet het maar even vertellen.  JH

Gezicht op de nieuwe aanleg tussen Koepoort en Noordpoort te Middelburg,
met wandelaars en vissers, J.F. Schütz (1850)  Bron: Zeeland in Beeld, Zeeuws Archief

Gezicht op de nieuwe aanleg bij de Koepoort te Middelburg, J.F. Schütz (1850)
Bron: Zeeland in Beeld, Zeeuws Archief

Cascade SOL, 15 mei en de nieuwe mozaïekbedden op De Viersprong

Uitzetten van een bed op De Viersprong (Woudenberg)  Foto: Richard Zweekhorst

Om te zorgen dat Jan de 1000ste weblog niet al te snel gaat behalen voeg ik voor het gemak maar twee weblogs samen. Niet zozeer een verslag van de SOL maar meer een ervaring hoe het is om de SOL te ontvangen.
Op 15 mei 2010 mocht ik op De Viersprong de Studie Op Locatie van Cascade ontvangen. Een twintigtal Cascadedonateurs met verschillend specialisme kwamen meedenken over de gehanteerde tuinstijl en de problemen met compostering, natuurlijke verjongen en uiteindelijk de mogelijkheid tot het aanbrengen van stinzenplanten. Natuurlijk weer onder de vleugels van Karen Veenland zodat het tot in de punten verzorgd was…althans dat dachten we. Als deze tuinbaas begint te praten over zijn park dan kan een halfuurtje nog wel eens oprekken tot… nou ja, het duurde even. Neemt niet weg dat de ontwikkelingsgeschiedenis enorm belangrijk is en de grondslag vormt voor een park, zoals dit natuurlijk het geval is bij alle historische tuinen. Maar de vraag is natuurlijk; voegt de SOL iets toe? Zijn er bruikbare tips of lost het problemen op? Antwoord op de laatste vraag is even kort als duidelijk; Bruikbare tips: ja; Oplossingen, nee.
Het is goed zo af en toe eens even kritisch benaderd te worden over beslissingen die je neemt, dat zet je aan het denken. Anderzijds is het toelichten van alles wat er speelt in een park gewoon niet mogelijk in een middag en voor de SOL leden onmogelijk dit zichzelf eigen te maken. Dus hiermee in het achterhoofd zijn kritische noten en andere denkwijze prima maar moet je ze als tuinbaas ook weer in de juiste context plaatsen. SOL leden moeten zich ook realiseren dat zij slechts 10% meekrijgen van alles wat er speelt en misschien ook iets minder kort door de bocht waarderen wat ze zien. (iets waaraan ik mijzelf ook veelvuldig schuldig maak)
Voegt de SOL iets toe? Een volmondig ja, maar met een kanttekening. De SOL werkt als er mensen komen die iets toevoegen en mee discussiëren over de stellingen, hoe kleiner de groep zoveel hoogwaardiger is de discussie. Maar, in mijn ogen, is de SOL geen verkapte Cascade excursie dus louter meelopen voor een leuke wandeling maakt de groep onnodig groot en dus minder slagvaardig.

Componeren van het bed direct tegen het huis.  Foto: Richard Zweekhorst

De SOL voegt iets toe, voor de parken en voor de leden. Met de SOL loopt enorm veel expertise rond op het object, daar moet je gebruik van maken. Anderzijds is er ook een andere beweging, mensen die willen leren en snappen waar we mee bezig zijn en hoe we dingen aanpakken. Laten we maar stellen dat de SOL grotendeels informatie komt brengen, waarop de logische vraag: waar gaan leden informatie halen?
 Het kleinschalige van de SOL ( Studie Op Locatie) werkt; Tijd voor de tegenhanger SVL ( Studie Van Locatie) en op bezoek bij de tuinbaas, beheerder, ontwerper of onderzoeker.

Met het idee van de SVL slaat het direct een mooie brug naar de mozaïekperken. Op 22 mei zijn deze aangebracht met hulp van een enorm leuke groep vrijwilligers. En is het niet eens goed om zelf te ondervinden hoe het is om dit aan te leggen? Als onderzoeker of bovenmatig geïnteresseerde in historische tuinen weten we al snel te vertellen hoe het allemaal zou moeten en met name wat er fout gaat. Door het zelf eens uit te voeren leer je begrijpen waarom er voor andere soorten gekozen wordt ( water geven, wildvraat, wisselteelt…enz. ) en hoe lastig het is dat verrekte plantje in het midden te planten. En na een dag ploeteren blijk je ook gewoon mens te zijn en als de grote palm in het midden dan 5 cm uit het lood staat dan kan dat je echt gestolen worden.

Maar het is mooi geworden, ze liggen weer in de zichtlijn op De Viersprong in Woudenberg, kom lekker zelf kijken en anders is er iets te zien op de weblog van www.tuinenvanvroeger.nu.
Richard Zweekhorst

Ingevuld!  Foto: Richard Zweekhorst

SOL - 15 mei 2010 - De Viersprong te woudenberg

De Viersprong (Woudenberg)  Foto: Marloes Eskens

Op zaterdagmiddag 15 mei beleefde Cascade haar 3de Studie-op-locatie (SOL)-bijeenkomst. Initiatiefnemer was Richard Zweekhorst, die ons had uitgenodigd op De Viersprong (Constantiahoeve) in Woudenberg. Daar is hij ruim drie jaar de tuinbaas.
In verschillende weblogs op onze website heeft Richard ons de afgelopen jaren op de hoogte gehouden van zijn ontdekkingen en werkzaamheden op De Viersprong. Het is een spannende zoektocht geweest om de (tuin)geschiedenis van dit landgoed te achterhalen. De huidige eigenaar heeft toegestemd in historisch onderzoek, dat samen met Cascadevriendin Arinda van der Does is uitgevoerd (www.tuintertijd.nl). Op de website van Richard (www.tuinenvanvroeger.nl) is het resultaat (rapport onderzoek De Viersprong) in te zien.

De bedoeling van de Studie-op-locatie is dat de initiatiefnemer vooraf een of meer vraagstellingen poneert, waar de deelnemers tijdens de bijeenkomst op kunnen reageren. Richard heeft ons twee vragen voorgelegd: 1. hoe bereik je een gunstig milieu voor de ontwikkeling van stinzenplanten en 2. in welke tuinstijl is De Viersprong aangelegd? Voor deze SOL hadden zich 18 deelnemers ingeschreven. Ze kwamen overal vandaan (van Groningen tot Aerdenhout) en ze vertegenwoordigden verschillende vak- en interessegebieden: tuin- en landschapsarchitecten, hoveniers, beleidsmakers en architectuur- en tuinhistorici.

In zijn inleiding heeft Richard ons o.a. het resultaat van het uitgevoerde vergelijkend kaartonderzoek laten zien, dat door Laura Fokkema (ook Cascadedonateur) mooi is gevisualiseerd. Het werkte zeer verhelderend om de gelaagdheid van de structuur van de parkaanleg op deze wijze in beeld te brengen. Tijdens de lange wandeling hebben we op verschillende plaatsen stil gestaan om het uitgevoerde werk, waaronder het terugbrengen van paden en opschonen van bospercelen, te bekijken. Daarnaast is de (on)mogelijkheid van onderbegroeiing besproken. Niet alleen gebrek aan licht, maar ook de aanwezigheid van reeën (EHS!) hebben tot nu toe pogingen om tot een gevarieerdere beplanting te komen, gefrustreerd. Op de vraag hoe we de toegepaste tuinstijl moeten duiden, werd verschillend gereageerd. Van ”is de vraag relevant?” tot “een aanleg waaruit functionaliteit spreekt (bosbouw) gecombineerd met een (landschappelijke) decoratieve aanleg (rond het huis)”.

Bij deze willen we Richard Zweekhorst en de eigenaren van De Viersprong nogmaals hartelijk bedanken voor de deskundige begeleiding en gastvrijheid. Wie een aanvulling op dit korte verslag wil geven, wordt daartoe van harte uitgenodigd!
Donateurs van Cascade die voor een volgende SOL een uitnodiging willen ontvangen (en zich daarvoor nog niet hebben aangemeld) kunnen een bericht naar de secretaris sturen. U ontvangt dan t.z.t. een aankondiging.
Karen Veenland-Heineman (coördinator SOL)

Het chalet bij De Viersprong (Woudenberg)  Foto: Marloes Eskens

KB: Wegens te grote drukte op deze site

Zo maar een voorbeeld: Middeloo te Velsen. Grotere weergave volgt na muisklik op afbeelding.
Bron: Opregte Haarlemsche Courant, 24-05-1808.  Via KB Historische Kranten.

Ik mag graag zoeken, bladeren en lezen in oude kranten. Veel kranten zijn al (deels) gedigitaliseerd. Een overzicht biedt kranten-historisch.startpagina.nl.
Ook de Koninklijke Bibliotheek had al een webpage om in gedigitaliseerde krantenpagina's te zoeken. En afgelopen donderdag ging het langverwachte nieuwe KB Historische Kranten in de lucht.

Een omvangrijk deel van alle landelijke, regionale, lokale en koloniale kranten die zijn verschenen tussen 1618 en 1995 wordt gedigitaliseerd. Het betreft meer dan 70 verschillende kranten, van de Oprechte Haarlemsche Courant tot het Algemeen Handelsblad en de Rotterdamsche Courant. Nu zijn één miljoen pagina’s voor iedereen toegankelijk. De overige zeven miljoen pagina’s worden in de komende achttien maanden in etappes aan de website toegevoegd (zie ook bericht KB presenteert 400 jaar kranten online).

Van alles is te vinden. Is het niet via KB dan wel via al die andere opties als in genoemde startpagina. Veel is ook nog niet gedigitaliseerd, dus veel zul je ook niet, of nog niet, vinden. En heel veel heeft ook gewoon niet in de krant te staan. En dan zijn er nog redenen van laten we zeggen op het gebied van zoekwoorden en van 'zoektechnische aard'.
Om uit de losse pols een aantal te noemen:
- variaties in naamgeving, denk aan Beeckestijn. Op hoeveel wijzen kan en is dat niet geschreven?
- of een aanduiding als Chinees of Turks (bij bv tent of tuin). Vaak ook Chineesche, Chinesche, Turksche. Allerlei variaties waar per stuk mee gezocht moet worden.
- en daar op voortbordurend, het gebruik van de lange-s (?). Dus de s die leest als een f zonder het dwarsstreepje. Kijk en dat is wat met het digitaliseringsproces gebeurt. Die lange-s wordt herkent als een f. En daarmee wordt het Engelfche i.p.v. wat het menselijk oog herkent als Engelsche. Zie bovenstaande advertentie met Engelfche Plantfoenen (2x 'f').
- en op het technische aspect doorgaand. De krantenpagina die u ziet is een 'plaatje', een 'foto' van de pagina. Deze is geïnterpreteerd naar 'normale' tekst, en op die tekst wordt gezocht. Maar deze omzetting gaat gepaard met fouten. Vlekjes en vouwtjes, om maar twee voorbeelden te noemen, daar kan het menselijk oog wel mee over weg. Maar software? Nee, die is daar minder goed in. Bv Zocher kan dan ineens Zoeher worden. De bovenstaande advertentie resulteerde na omzetting in de volgende tekst:

Uitdehandtekoop: Een extra welgeütiieerde en zeer geëxtendeerde HOFSTEEDE en OVERPLAATS, genaamd MIDDELOO, met deszelfs capitale, zeer aanzienlijke en pretleus betimmerde Heeren-Huizinge , Tuinmans-Wooning, Koetshuis en Paarden-Stallinge , Orangerie, Billard-Kamer, Chinecfehe Sallon , Hermitage, Viukenhuis en verdere Getimmertens, voorts bevallige. Engelfche Plantfoenen, vischrijke Vijvers en Carper-Kom, Bosfchen , Laanen, Boomgaarden, Menagerie, Moes-en Broekuihen, Annanasfen-Bak, Perfiken-'en Dnrivcu-K.isfen , en laatftelijk de extra weltoegeniaakte Bouw-, Hooi-en Weilanden, ÏDuingronden &c., alles ftaande en gelegenaan de Jtfiddcn-Weg, nabij en onderden Geïcchie van Yelfsa; tebe.vnweubijdeMake-

Dus Chineesche Sallon als zoekterm komt niet met deze advertentie terug, want de omzetting resulteerde in Chinecfehe Sallon. Idem voor Engelsche Plantsoenen; hier resulteerde het in Engelfche Plantfoenen.
Of te wel, gegevens worden vaak niet zo maar gevonden. Als je hetgeen je zoekt niet kan vinden betekent het niet dat er niet over is geschreven. De enige zekerheid die je hebt is simpelweg dat jij niets hebt kunnen vinden.

En ten aanzien van 'Wegens te grote drukte op deze site': met veel enthousiasme en belangstelling is de website onthaalt, met als resultaat een overbelasting en de boodschap: Wegens te grote drukte op deze site is het momenteel niet mogelijk alle vragen te verwerken. Onze excuses hiervoor. Wij verzoeken u het later nogmaals te proberen.

Gewoon volhouden!  JH

'Tuinbrug St. Annalands Clingendaal'; een ontwerp van L.A. Springer, circa 1882

'Tuinbrug St. Annalands Clingendaal', L.A. Springer (ca. 1882)
Bron: Bibliotheek Wageningen UR, Speciale Collecties

Een lang gekoesterde wens zal in vervulling gaan. In het kader van het Beheerplan Clingendael 2000-2010 en tevens het periodiek brug vernieuwingsplan van de gemeente Den Haag zal het bekende ontwerp van Springer van een brug met pergola - door Springer aangeduid met 'Laube' - worden gerealiseerd zodra de bouwvergunning is verleend. Om het geheugen op te frissen: de brug bevindt zich tussen de Hollandse tuin en het Huys Clingendael. In nauwe samenwerking met het Ingenieursbureau van de gemeente Den Haag verzorgt restaurator Pieter Brinkman (Cascadevriend) met zijn team de uitwerking van het totaalplan: technisch onderzoek, tekeningenpakket, programma van eisen, sterkteberekening, materiaalkeuze en dergelijke.

Brug Clingendael, tussen parkdeel met Hollandse Tuin en Huis Clingendael  (ca. 1915)
Bron: Haags Gemeentearchief

Voor het historisch onderzoek tekenden Joost Gieskes en Arinda van der Does. De resultaten van dit historisch onderzoek werden vervat in een rapport opgesteld door Pieter Brinkman ten behoeve van de Advies Commissie Openbare Ruimte (ACOR) van de gemeente, wiens goedkeuring onontbeerlijk is voor de voortgang van het project.
Bij het historisch onderzoek bleek in tegenstelling tot de heersende opvatting dat de brug nimmer was aangelegd dit wel degelijk het geval te zijn. Een reeds lang bekende foto (anno 1915) van een brug op de website Haags Gemeente Archief (HGA) had een te lage resolutie om de identiteit van de brug vast te stellen, en 'het kon immers niet de Springerbrug zijn'. Bij bestudering van de originele foto in het archief bleek echter zonneklaar dat de brug er wel degelijk heeft gelegen, al kon niet worden bepaald of de pergola er wel of niet is geweest.  Joost S.H. Gieskes

Artist impression  Door: Bart van Aller

Tuinvisioenen en (Van) Sypesteyn

Henri van Sypesteyn in de tuin van Kasteel Sypesteyn Bron: Kasteel Museum Sypesteyn

Tuinvisioenen, Jonkheer van Sypesteyn en de terugkeer van de Oud-Nederlandse Tuinkunst.
(uit ontvangen persbericht en van website Kasteel Museum Sypesteyn)

Vanaf 3 juli (t/m 3 oktober) heeft Kasteel Sypesteyn te Loosdrecht niet alleen een beeldententoonstelling te midden van tuinkunst, maar binnen in het kasteel is er tevens een tentoonstelling òver tuinkunst. Het is dit jaar 100 jaar geleden dat Jonkheer Henri van Sypesteyn zijn boek Oud Nederlandsche Tuinkunst publiceerde. Dit kloeke en rijk geïllustreerde boek was het eerste in zijn soort in het Nederlandse taalgebied.

Veel van de kunstwerken, die Van Sypesteyn als afbeelding in zijn boek gebruikte bevinden zich nog in het kasteel. Verborgen in prentendozen en verspreid over de wanden van de verschillende zalen. Deze schilderijen, prenten, tekeningen en een enkel ander object zijn nu samengebracht in de tentoonstellingszaal en geven een overzicht van de ontwikkeling van de tuinkunst van de late middeleeuwen tot in de negentiende eeuw. Dit beeldverhaal wordt ondersteund door een aantal documenten.

In een aangrenzend vertrek worden ontwerpen voor Van Sypesteyns eigen kasteeltuin getoond. De Jonkheer engageerde hiervoor gerenommeerde tuinarchitecten, om uiteindelijk de opdracht terug te nemen en zelf het complex van tuinen park en bos vorm te geven.

De werken uit de eigen verzameling konden voor de tentoonstelling worden aangevuld met een aantal bijzondere externe bruiklenen.
Bij de tentoonstelling verschijnt een publicatie over Van Sypesteyn als tuinhistoricus, getiteld Tuinvisioenen, Jonkheer van Sypesteyn op zoek naar de verloren tuinkunst.

In een eerdere weblog meldde ik reeds de gedigitaliseerde versie van Oud Nederlandsche Tuinkunst, zie de weblog van 1 maart 2009.  JH


Luchtfoto Lasteel Sypesteyn en tuinen, jaren 60 vorige eeuw. Bron: kastelenbeeldbank.nl

De perzik weer terug op Sypesteyn!

Na een periode van ca 35 jaar komt de perzik via een omzwerving weer terug op kasteel Sypesteyn.

In het begin van de zeventiger jaren was er op kasteel Sypesteyn een tuinbaas: dhr. Burggraaf. Hij raakte aan de praat met dhr. R. Zeldenrijk die de verwarmingsketel van het kasteel verving. Het gesprek ging over van alles, maar ook over perziken en dhr. Burggraaf vertelde dat je eenvoudig de stenen (pitten) van de perzik in de composthoop moet gooien en dan komen er vanzelf boompjes op. Dus er werden een paar meegenomen door dhr. Zeldenrijk en gezaaid en jawel er kwam een boompje op. Vele jaren werd dit proces op het Sluisje in Vreeland herhaald, want de tuinbaas had ook verteld dat zo’n perzikenboom niet zo heel lang mee gaat. Een vruchtboom die uit zaad soortecht terug komt is natuurlijk bijzonder omdat bijna alle fruitsoorten ongeslachtelijk (vegetatief) vermeerderd worden. Het betreft hier dan ook waarschijnlijk de perzikensoort Wassenberger. Dit is een soort die vernoemd is naar een stadje in Duitsland dichtbij de grens met Limburg. Een soort die met een kleine roze bloem bloeit. De vruchten zijn in de tweede helft van september rijp, de kleur is rood/geel en groen en zijn middelgroot met een losse steen. Het witte vruchtvlees is wat rood gekleurd rond de steen.

Bijna alle in Nederland mogelijk groeiende perziken zijn witte en ook de nectarines die er kunnen groeien zijn witvlezig. De gele soorten hebben net iets meer warmte nodig. Desondanks groeit de meest noordelijke perzik op Schiermonnikoog.

De tuinbaas Burggraaf is al heel veel jaren niet meer op Sypesteyn en de perzik is ook verdwenen. De huidige tuinbaas Henny van der Wilt  wist niet dat er ooit een perzik was geweest.  Kees Beelaerts van Blokland van Groenpartners, een bedrijf wat zich richt op historische tuinen met vruchtbomen als specialiteit, vond de perzik bij dhr. Zeldenrijk en het idee was er al snel om een nakomeling van de perzik deze weer naar zijn ouderlijk huis terug te brengen. Er waren net een paar boompjes die al een beetje grootte hadden en dhr. Zeldenrijk stelde deze dan ook beschikbaar.  Henny vond het een goed idee en zo komt na 35 jaar de perzik weer terug naar waar hij vandaan kwam.  KBvB

Historie van de hovenier

17 jaar oud en 7 jaar ervaring! Bron: Sempervirens 1884

Bron: Sempervirens 1884

Onze Cascadevriend Piet van der Eijk kent u mogelijk reeds van een van de vele Cascade activiteiten waar hij aan deel nam. Op de RTC van 2008 vertelde hij onder de noemer 'Van tuinbaas tot groenmanager? Zoektocht naar het groene ambacht' wat hem de laatste jaren zoal bezig houdt. Het uitdiepen van allerlei aspecten van het groene ambacht. Met in eerste instantie de bedoeling om tot een boek te komen, maar die intentie is verschoven naar de optie website.

Dit is de website 'Historie van de hovenier', www.historie-hovenier.nl.

Een site waarop allerlei materiaal wordt gedeeld, voor een ieder wat wils. Enerzijds de kracht (veel losse krenten), anderzijds de zwakte (door het vele 'losse materiaal' mis je toch wat structuur). Maar de site is dan ook nog onder bewerking.

En zeker weten, met lekker klikken en scrollen komt een ieder wel iets of veel pakkends tegen.  JH

500

500, da's toch geen titel? Tja, deze bijdrage heeft dan ook geen inhoud. Geen inhoud, maar wel een beetje een feestje.

Enige weken geleden zag ik, op grond van de statistiekcijfertjes, het getal 500 aan de directe horizon.
Het begon in december 2005. Korte berichtjes, een praatje met een plaatje en continuïteit. En dat laatste maakt dat dit weblog nummer 500 is.

Klik nog eens lekker in het wilde weg: klik op Archieven in het rechtermenu, en klik dan op Meer.

Een vroeg Cascadefeestje of -uitje; De Buitenpartij, Frans Hals (1627)
Bron: Rijksmuseum Amsterdam

Harmonische maatsysteem Landgoed Eerde

Kasteel Eerde en directe omgeving (1851) Bron: watwaswaar.nl

Op de website van deStentor (StentorTV, met filmpje) valt het navolgende bericht te lezen:

Landgoed Eerde bij Ommen maakt zomaar ineens een grote sprong op de ranglijst van unieke landgoederen in Europa. Van het 'eenvoudige' goed geconserveerde Sallandse landgoed is nu vast komen te staan dat kasteel, tuin en parkbos in strikte kunstzinnige harmonische verhoudingen zijn aangelegd: goddelijke perfectie op aarde.

"Bij mijn weten is dit het enige landgoed - in elk geval in Nederland - waar je dit soort klassieke aanleg op deze schaal nog vindt." Bij landschapsarchitect en tuinhistoricus Eric Blok is afgelopen zomer al metende en onderzoekende het opzienbarende inzicht ontstaan. "Baron Johan Werner van Pallandt, die het landgoed in 1715 liet aanleggen, heeft alles volgens strikte maatvoering gedaan." Die strakke maatvoering en achtergrond was bij de huidige eigenaar Natuurmonumenten, maar ook bij de nazaten van de baron niet bekend. "Naar dit onderwerp is nog maar weinig onderzoek gedaan, maar andere landgoederen uit deze tijd zijn niet zo precies qua maatvoering of de structuur is later compleet veranderd."

Blok deed zijn onderzoek in opdracht van Natuurmonumenten. Hij ontdekte dat de ontwerper van het park de Rijnlandse roede heeft gebruikt als oppervlaktemaat. (Napoleon had de meter nog niet geïntroduceerd.) "Als je dat niet weet, zie je de verhoudingen en verbanden dus niet. Alle lanen en wegen en oppervlakten zijn aangelegd volgens die Rijnlandse roede. Van Pallandt heeft met zijn tuin, kasteel en bospark een echt kunstwerk gecreëerd."

De militair had contacten in Haagse hofkringen, en kwam zo in aanraking met tuinkunst uit die tijd. Hij volgde het voorbeeld van Constantijn Huijgens, die op zijn landgoed Hofwijck bij Den Haag ook de Frans Classicistische stijl toepaste. "Die ging uit van een universele gedachte, met gebruikmaking van het harmonische maatsysteem in de muziek dat teruggaat op de theorie van de gulden snede van Vitruvius. Als je dat exact toepast in architectuur en landschapsaanleg, dan verhef je je woonomgeving tot kunst. De tuin moet een afspiegeling zijn van het paradijs", doet Blok het streven uit die tijd uit de doeken. Van Pallandt diende in het regiment van Generaal Van Baer, die bij de aanleg van zijn landgoed Slangenburg in Doetinchem ook de formele parkstijl heeft toegepast. "Maar Van Baer heeft het praktisch gedaan, en zich niet strak aan de maatvoering gehouden. Daarin is Eerde uniek", weet Blok.

Op basis van zijn rapportage kan Natuurmonumenten nu beter prioriteiten aangeven die aangepakt moeten worden op het wat sleets geraakte landgoed. "Hoewel alles nog in oorspronkelijke staat is, zijn in de lanen gaten gevallen en zichtassen vervallen", somt Agnes Kleinsmit, beheerder Salland van Natuurmonumenten op. "Er zijn 25 lanen, die moeten over 25 jaar allemaal weer hersteld zijn. Dat gaan we ook doen met de overige bijna driehonderd landschapselementen."

Vooralsnog is 8 tot 10 miljoen euro nodig voor het 'Programma Eerde'. Daaronder vallen ook de pachters en hun boerenbedrijven. Zij zouden duurzamer moeten gaan werken in het kwetsbare natuurgebied. Met het waterschap moet de verdroging een halt toegeroepen worden en de meandering van de Regge teruggebracht worden. En het landgoed en haar terreinen moeten meer ruimte gaan bieden aan bezoekers. Een andere wens is horeca in een van de bijgebouwen bij het kasteel. Zo blijft Eerde voor altijd een paradijs op aarde.

Overigens, zondag 2 mei, Open Dag Eerde (Natuurmonumenten)

Ommen, Kasteel Eerde vanuit de lucht (groter na klik foto)  Bron: oudommen.nl

Cascade voorjaarsexcursie 2010

Op het 'aquaduct' van De Duno (Doorwerth)  Foto: Niek Ravensbergen

Deels objectief, deels subjectief zeg ik de voorjaarsexcursie vond plaats in schitterend weer, met fantastische uitzichten, intrigerende relicten, een veelheid aan pril groen en in een heerlijke omgeving. Bezocht werden achtereenvolgens Heveadorp, De Duno (Doorwerth), Laag Oorsprong (Oosterbeek) en Tuin de Lage Oorsprong (Oosterbeek).

Niek Ravensbergen stuurde alvast een eerste serie foto's, van de ochtend (meer volgt vast nog) ; klik hier.

Op de bovenstaande foto staat de helft van het excursiegezelschap op het bruggetje van het voormalige landgoed De Duno (Doorwerth). Een folly, zeker ook gezien de benaming 'aquaduct' in een werkplan (in Speciale Collecties van WUR) ondertekent door Van Vloten en Voorhoeve: '...een kweekerij van hout- en struikgewas in de ravijn van het aquaduct...' En inderdaad over de bovenzijde loopt een goot(je), maar een waterloop zul je er niet vinden.  JH

Meer lezen? Zie het rapport De Oorsprong cultuurhistorische analyse en beleidsaanbevelingen door Gelders Genootschap, het artikel 'Het cascadedal van landgoed De Duno' in Tuingeschiedenis in Nederland. Veelzijdig erfgoed in 't groen en de website Tuin de Lage Oorsprong

Wegwijzer op De Duno (Doorwerth)  Foto: Niek Ravensbergen

'buitengewone damp of mist'

Vanaf 1777 hield Goll senior van Velserbeek (Velsen) een bewaard gebleven schriftje bij met daarin aantekeningen over vogels, gewassen, bijzondere gebeurtenissen en weersomstandigheden. Goll junior zette dit later voort. Te lezen valt:

'De Zomer van het jaar 1783 is bisonder aanmerkelijk geweest wegens eene buitengewone damp of mist, die zig het grootste gedeelte van de zomer vertoond heeft, dezelve was zo sterk dat de stralen van de Zon er door verduistert wierden, en de Zon zelve, besonder des morgens en s’avends zig in de gedaante van een vuurbol vertoonde, de hitte was buitengewoon…, de termometer op Velserbeek was tot op 89 graden…'

Dat jaar was er een zeer zware vulkaanuitbarsting op IJsland met verduistering van de zon en temperatuurschommelingen als gevolg. Wat de bijbehorende stofwolken teweeg kunnen brengen weten wij nu ook. Goll wist niets van de uitbarsting en zag de stofwolken voor mist aan. Overigens meldt het KNMI (met dezelfde oorzaak) dat juli 1783 zo’n tien dagen met temperaturen boven de 30 graden kende.

Bovenstaande n.a.v. een krantenbericht met de kop 'Velserbeek had in 1783 al last van IJslandse vulkaan' en het ontbreken van vliegverkeer gedurende de afgelopen dagen.  JH

Der Stein zu Wörlitz (1797), Karl Kuntz

Tja wat voor een afbeelding zet je hier dan bij. Een leuke zou er een van de vulkaan in de 'natuurlijke tuin' bij villa Soekasari te Dordrecht van Otto van der Linden van Snelrewaard zijn. Maar ik weet niet of er een oude foto of iets van is, i.i.g. nooit gezien.

Dan maar een andere die onderdeel uitmaakt van de tuingeschiedenis, maar wel buiten Nederland: Der Stein zu Wörlitz (Duitsland). Na de bouwtechnische restauratie van 2005 was er na meer dan 200 jaar weer een 'Ausbruch des Wörlitzer Vesuvs'. Ook dit jaar komt er weer een 'Ausbruch'. Opdat de Inspectie Verkeer en Waterstaat, KLM en vrinden maar gewaarschuwd zijn.